Marta Ziółkowska
psycholog, terapeuta EEG Biofeedback
artykuł ukazał się w biuletynie Fundacji “Promyk Słońca” – “Poradnik dla rodziców na temat rozwoju psychomotrycznego dzieci” nr 9/2009
W związku z rosnącym zainteresowaniem metodą EEG Biofeedback dowiadujemy się coraz więcej na temat historii metody, wskazań do terapii, jej podstaw naukowych czy skuteczności. W mojej opinii istnieje jednak potrzeba poszerzania wiedzy na temat strony praktycznej terapii EEG Biofeedback, gdyż mimo powszechności wiedzy teoretycznej na ten temat w gabinecie często spotykam się z mylnym wyobrażeniem przebiegu treningu, spodziewanych efektów czy możliwości wpływania na fale mózgowe pacjenta przez terapeutę.
Poniższe wskazówki oparte są na pytaniach najczęściej powtarzających się w gabinecie EEG Biofeedback.
Przed pierwszą wizytą. Co mnie czeka?
Pozytywny przebieg jednej z gier na treningu EEG Biofeedback
Aby dobrze przygotować się do pierwszego treningu, niezbędna jest wiedza na temat tego, co tak naprawdę nas czeka. Kiedy planujemy rozpocząć treningi z dzieckiem, warto też poświęcić chwilę, aby i ono rozumiało, gdzie idzie, co tam będzie robiło, a przede wszystkim – w czym treningi mają mu pomóc.
Gabinet EEG Biofeedback wyposażony jest w komputer z dwoma monitorami, głowicę EEG oraz elektrody. Duża ilość sprzętu i kabli bywa dla dzieci niepokojąca, dlatego dobrze jest uprzedzić dziecko, że będzie grało na komputerze, a sala będzie specjalnie do tego przygotowana.
Treningi z dziećmi wrażliwymi na dotyk, które nie pozwalają przykleić do siebie elektrody EEG, lepiej zacząć już w domu. Aby przyzwyczaić dziecko do sytuacji podobnej do treningu, należy na głowę dziecka przykleić cienki kabelek, a do uszu przyczepić klipsy, gdyż w podobny sposób umieszczane są elektrody EEG. W ten sposób dziecko w domu, w formie zabawy, czując się bezpiecznie poznaje nową sytuację. Dzięki temu już pierwsze spotkanie w gabinecie może być spotkaniem treningowym!
Niezwykle ważna dla efektów terapii jest właściwa motywacja do pracy. Przedstawiając pierwsze spotkanie informujmy zatem dzieci, iż będą grały w gry i kierowały nimi, ale bez myszki czy klawiatury. Tu wynik gry będzie zależał od ich zachowania. Swoim spokojem i koncentracją będą sprawiały, iż gra będzie przebiegała korzystnie i zdobędą dużo punktów. Ważne, by w miarę możliwości dziecko znało powód terapii, na przykład: „ponieważ trudno ci patrzeć uważnie i słuchać w szkole, będziemy to ćwiczyć”. Rodzice często w dobrej wierze, by zachęcić dziecko do pierwszego spotkania, mówią tylko o tym, że czekają je ciekawe gry na komputerze. W ten sposób dziecko kojarzy terapię z rozrywką. Trudno później w gabinecie przekonać je do pracy, a gdy pojawiają się trudności, dzieci te często rezygnują z dalszych treningów.
Trening Biofeedback opiera się na grach, które trwają około 2-3 minuty, w zależności od możliwości ćwiczącego terapeuta decyduje o czasie trwania całego treningu. Za każdym razem trenujący gra w 6 do 12 różnych gier. Gry te nie mają skomplikowanej fabuły, skonstruowane są tak, aby dać trenującemu jak najprostszy sygnał o pracy jego mózgu. Na przykład jadący samochód przyspiesza, gdy spełnione są warunki zadane przez terapeutę. Dzieci z trudnościami w koncentracji już na drugim spotkaniu przeżywają często rozczarowanie tym, iż gry powtarzają się. Aby dziecko nie straciło chęci do podejmowania wysiłku, rozmawiając o terapii lepiej podkreślać osiągnięcia, zdobyte punkty, poziom koncentracji i rozluźnienia, zwracając w ten sposób uwagę dziecka na cel terapii, a nie na zabawę, jaką byłoby zwykłe granie na komputerze. Celem terapii jest nauczenie dzieci, młodzieży czy dorosłych korzystnego funkcjonowania w życiu codziennym, pracy mimo znudzenia, koncentracji uwagi na rzeczach powtarzalnych, wydajności pod presją czasu i zewnętrznej oceny. Zatem Biofeedback to też trening systematyczności, cierpliwości, motywacji i woli.
Niektóre mity. Czy czyta Pani w moich myślach?
Trening EEG Biofeedback opiera się na zapisie EEG. Zapis fal mózgowych daje nam informacje na temat jakości procesów umysłowych, ale nie na temat ich treści. Obserwując zapis fal mózgowych terapeuta jest w stanie powiedzieć, czy pacjent jest skoncentrowany (ale nie na czym się koncentruje), albo czy pacjent jest zdenerwowany (ale nie z jakiego powodu). Tylko pacjent może być źródłem informacji na temat przyczyn danych objawów psychofizycznych. Zadaniem terapeuty jest natomiast zwrócenie mu na te stany uwagi.
Drugi często powtarzany mit na temat terapii EEG Biofeedback to przekonanie, iż elektrody do pomiaru EEG wysyłają jakieś „prądy” do głowy pacjenta. Otóż elektrody te działają na zasadzie mikrofonu, i jedynie wzmacniają odbierany sygnał. Same nie tworzą zaś żadnego napięcia.
- Negatywny przebieg jednej z gier na treningu EEG Biofeedback
Kolejnym mitem jest przeświadczenie, iż terapia w formie wideogry jest tylko dla dzieci. O jej przydatności w walce chociażby ze stresem przekona się każdy, kto spróbuje swoim spokojem sprawić, iż na ekranie pojawi się piękna pogoda. W jednej z gier obserwujemy las, w którym jest piękna pogoda i słychać śpiew ptaków, ale tylko gdy jesteśmy zrelaksowani. Kiedy pojawi się napięcie związane ze stresem, nad lasem rozpęta się burza. Ta gra wspaniale oducza nas niekorzystnych nawyków. Otóż w życiu codziennym, gdy coś nam nie wychodzi, zwykle spinamy się jeszcze bardziej, w efekcie osiągając coraz słabsze wyniki. Na sesjach EEG Biofeedback uczymy się, że im gorzej wychodzi gra, tym bardziej musimy być spokojni i skoncentrowani, aby poprawić wyniki.
Ocena postępów. Kiedy zobaczymy pierwsze efekty?
Rozpoczynając terapię EEG Biofeedback trzeba być świadomym faktu, iż terapia ta oparta jest na treningu. W czasie każdej sesji wzmacniamy pożądane częstotliwości fal mózgowych. Jednak tak, jak po jednej wizycie na siłowni nie rosną nam mięśnie, tak też po jednym treningu EEG Biofeedback nie zmieni się funkcjonowanie naszego mózgu. Tylko wielokrotne powtarzanie treningu, najlepiej z tym samym terapeutą i o tej samej porze, może przynieść korzystne zmiany.
Już po dziesięciu spotkaniach może dojść do wyraźnej poprawy w zakresie fal mózgowych. Często jednak na przełożenie się tych efektów na zmiany behawioralne trzeba jeszcze długo czekać. Samo posiadanie zdolności np. koncentracji czy relaksacji nie znaczy jeszcze, że będziemy potrafili i chcieli używać ich i rozwijać na co dzień. Dziecko podczas terapii EEG Biofeedback i po jej zakończeniu powinno być dodatkowo motywowane do rozwijania trenowanych umiejętności poza gabinetem, np. kiedy czyta książkę, siedzi na lekcji w szkole czy odrabia zadania domowe. Rodzice w porozumieniu z terapeutą powinni wyznaczać dziecku coraz trudniejsze zadania, oczywiście na miarę jego rosnących możliwości.
Kontynuacja terapii. 15 spotkań i co dalej?
Po pierwszym etapie treningów, które prowadzone są tak, by globalnie wpływały na pracę mózgu, terapeuta w razie potrzeby może wprowadzić treningi specyficzne. Są to treningi prowadzone na punktach głowy, gdzie położone są struktury odpowiedzialne za poszczególne umiejętności. Do podjęcia decyzji o wprowadzeniu takich treningów niezbędna jest dokładna diagnostyka problemu. Kiedy już wiemy, że główny problem pacjenta to: jąkanie, dysleksja, trudności w uczeniu się, zaburzenia koncentracji uwagi, nadpobudliwość czy zaburzenia lękowe, możemy rozpocząć treningi specyficzne, skierowane głównie na poprawę w tym zakresie. Nie należy oczywiście rezygnować z innych form terapii tych problemów (logopedycznej, pedagogicznej, psychologicznej czy neurologicznej).
Zakończenie terapii. Kiedy można powiedzieć, że odnieśliśmy sukces?
Zakończenie terapii proponuje terapeuta w momencie, gdy wyniki w postaci fal EEG zostały poprawione na wymaganym poziomie oraz istnieje przeświadczenie, iż zmiana ta jest trwała (nie jest efektem przypadku czy lepszego dnia). Później można przeprowadzać serie tak zwanych treningów „przypominających”. Jest to korzystne zwłaszcza w okresie wzmożonej aktywności umysłowej, przed zawodami sportowymi, trudnymi zadaniami w pracy, zmianą szkoły, sesją na studiach, w obliczu kłopotów życiowych itp.
Mam nadzieję, że wskazówki zawarte w tym artykule okażą się dla Państwa pomocne przy podejmowaniu decyzji o rozpoczęciu terapii i na kolejnych jej etapach.
Zapraszam do odwiedzenia portalu http://pomagamydzieciom.info, założonego i prowadzonego przez pracowników Fundacji “Promyk Słońca” z myślą o rodzicach i opiekunach dzieci z niepełnosprawnością.
